هیدروژن دار کردن:
واکنش هیدروژن با هیدروکربن در حضور کاتالیزگرهای نیکل,پلاتین و پالادیم را هیدروژن دار کردن نامند.آلکان ها به علت پایداری زیاد با هیدروژن واکنش نمی دهند.
آلکن ها به علت داشتن یک پیوند دوگانه از پایداری کمی برخوردارند و با یک مولکول هیدروژن طی یک مرحله واکنش می دهند و به آلکان تبدیل می شوند.
آلکین ها به علت داشتن یک پیوند سه گانه از پایداری کمی برخوردارند و می توانند با دو مولکول هیدروژن طی دو مرحله واکنش نشان دهند و از هیدروژن دار کردن آلکین ها,آلکان بدست می آید.
مقایسه ی دمای ذوب و جوس آلکان ها:
-1-در آلکان ها هر چه جرم مولی بیشتر باشد دمای ذوب و جوش بالاتر است.
2--در آلکان های هم کربن هر چه تعداد شاخه های فرعی کمتر باشد جاذبه های بین مولکولی قوی تر بوده,دمای جوش بالاتر است.
3--در آلکان های هم کربن هر چه ملکول متقارن تر (شبکه منظم تر) باشد,دمای ذوب بالاتر است.
منبع:جزوه ی دبیرستانی خودم
مدرس:آقای شهنام خالقی
هیدروکربن های حلقوی:
در ساختار این ترکیبات از اتصال چند اتم کربن به یکدیگر,حلقه (یا حلقه هایی(ایجاد شده است.هیدروکربن های حلقوی ممکن است سیر شده (همه پیوند ها یگانه) و یا سیر نشده (دارای پیوند دوگانه) باشند.
سیلکوهگزان “C6H12″ مثالی از یک هیدروکربن سیر شده ی حلقوی است.
بنزن C6H6 یک هیدروکربن حلقوی سر نشده است که سرگروه خانواده ی مهمی از هیدروکربن ها موسوم به ترکیبات آروماتیک است.
نفتالن C10H8 هیدروکربن حلقوی سیر نشده ی دیگری است که جزء هیدروکربن های آروماتیک است.
نفتالن دارای 19پیوند ساده (یگانه) و 5 پیوند دوگانه است.
نکته:
بنزن ماده ای سرطان زا می باشد.ترکیبات مهم بسیاری وجود دارند که در آن ها ساختار حلقه ی بنزنی وجود دارد ولی سرطان زا نیستند مانند “آسپیرین“.
آسپیرین دارای دو گروه عاملی اسیدی و استری بوده و دارای یک حلقهی بنزنی است.
منبع:جزوه ی دبیرستانی خودم
مدرس:آقای شهنام خالقی
آلکین ها (هیدروکربن های سیر نشده مونواستیلنی:(
فرمول عمومی CnH2n-2 بطوریکه n≥2 بوده و در ساختار آن ها یک پیوند سه گانه
و بقیه ی پیوندها ساده (یگانه) است.
نامگذاری آلکین ها-تعداد اتم کربن با عدد یونانی + ین
بوتین C4H6
پروپین C3H4
اتین (استیلن( C2H2
نامگذاری ساختار گسترده آلکین ها:
مانند نامگذاری آلکن ها می باشد,فقط از پسوند “ین“استفاده نماییم.
منبع:جزوه ی دبیرستانی خودم
مدرس:آقای شهنام خالقی
آلکن ها (هیدروکربن های سیر نشده مونواتیلنی:(
فرمول عمومی این ترکیبات CnH2n به طوریکه N≥2 بوده و در ساختار آن ها یک پیوند دوگانه ی C=C وجود داردو بقیه ی پیوند ها ساده )یگانه) می باشند.
آلکن ها جزء هیدروکربن های سیرنشده می باشند,زیرا می توانند با جذب یک مولکول H2 به هیدروکربن سیرشده (آلکان ها) تبدیل شوند.
CH2=Ch2 +H2 —–>CH3-CH3
سیرشده سیرنشده
نامگذاری آلکن ها:تعداد اتک کربن + ان
پنتن C5H10
بوتن C4H8
پروپن C3H6
اتن(اتیلن( C2H4
نکته:در مورد آلکن ها CnH2n موارد زیر صادق است:
در آلکن ها کلیه ی پیوندها از نوع یگانه بوده و فقط یک پیوند دوگانه دارد.
M=14N
3n=تعداد کل پیوند ها
=3n-1تعداد پیوندهای یگانه
نامگذاری ساختار گسترده ی آلکن ها:
1--شاخه ی اصلی شاخه ای است با بیشترین تعداد کربن و دارای پیوند دوگانه
2--شماره گذاری از طرفی انجام می گیرد که به پیوند دوگانه نزدیک تر باشد.
3--نامگذاری به صورت زیر انجام می گیرد,از سمت راست محل و نام شاخه های فرعی به ترتیب تقدم حروف الفبای لاتین + شماره ی کوچکترین اتم حامل پیوند دوگانه + تعداد کربن شاخه ی اصلی با عدد یونانی + ان
هرگاه شماره گذاری شاخه ی اصلی برای پیوند دوگانه از دو طرف یکسان باشد از طرفی شماره گذاری می کنیم که الویت های شاخه ی فرعی رعایت گردد.
منبع:جزوه ی دبیرستانی خودم
مدرس:آقای شهنام خالقی
ایزومری:ترکیباتی دارای فرمول یکسان هستند ولی فرمول های ساختاری و خواص فیزیکی و شیمیایی متفاوت دارند,ایزومر یکدیگرند.
نامگذاری ساختار گسترده ی آلکان ها (نامگذاری ایزومرهای آلکانی):
1--شاخه ی اصلی شاخه ای است با بیشترین تعداد کربن(گروه های خارج از شاخه ی اصلی را شاخه ی فرعی می نامیم) و از شاخه های فرعی کربن دار می توان “CH3″متیل را نام برد.
-2-شماره گذاری شاخه ی اصلی بر اساس الویت های زیر صورت می گیرد:
الف)نزدیکی به شاخه ی فرعی
ب)رسیدن به تراکم بیشتر شاخه های فرعی
ج)رعایت حق تقدم حروف الفبای لاتین(متیل M,اتیل E,کلر C,برم (B
3--در پایان نام هالوژن ها از پسوند “و” استفاده می نماییم,مانند کلرو,برمو و به تعداد شاخه های فرعی یکسان از اعداد (دی,تری,تترا,…)استفاده می نماییم.
4--هرگاه شاخه ی اصلی فاقد شاخه ی فرعی باشد,بعد از نام آلکان از پسوند (نرمال) استفاده می نماییم.
-5-نامگذاری آلکتن ها به صورت زیر انجام می گیرد:
محل و نام شاخه های فرعی به ترتیب تقدم حروف الفبا +تعداد کربن شاخه ی اصلی با لفظ آلکان
منبع:جزوه ی دبیرستانی خودم
مدرس:آقای شهنام خالقی
نامگذاری آلکان ها:
تعداد اتم کربن با عدد یونانی + آن
|
نامگذاری |
فرمول مولکولی |
|
هگزان |
C6H14 |
|
هپتان |
C7H16 |
|
اکتان |
C8H18 |
|
نونان |
C9H20 |
|
دکان |
C10H22 |
|
متان |
CH4 |
|
اتان |
C2H6 |
|
پروپان |
C3H8 |
|
بوتان |
C4H10 |
|
پنتان |
C5H12 |
نکته:
در مورد آلکان ها (CnH2n+2)موارد زیر صادق است:
تعداد کل اربیتال ها6n+2=
تعداد کل پیوند ها3n+1=
جرم مولی14n+2=
=nتعداد کربن
آلکان ها فاقد پیوندهای دوگانه و سه گانه هستند.
نکته:
هرگاه از آلکان ها یک اتم هیدروژن برداریم باقیمانده ی آن را بنیان آلکان (آلکیل) می نامیم.
منبع:جزوه ی دبیرستانی خودم
مدرس:آقای شهنام خالقی
بررسی هیدروکربن های سیر شده ی خطی)آلکان ها):
فرمول عمومی این ترکیبات “CnH2n+2” می باشدn) تعداد اتم های کربن است).درآلکان ها همه ی پیوند های کووالانسی از نوع یگانه می باشند و ساختار آن ها به صورت زنجیر کوتاه یا بلند است.مولکول آلکان ممکن است راست زنجیر و یا شاخه دار باشد.
نکته:
آلکان ها بخش بزرگی از فرآورده های نفتی را تشکیل می دهند.همچنین سوخت های مایع مثل بنزین,نفت سفید,گازوئیل مخلوطی از آلکان ها هستند و عمده ترین قسمت گاز شهری ترکیبی به نام متان “CH4” است.
نکته:
آلکان ها به علت واکنش پذیری بسیار کم,بی اثر (پارافین) نیز نامیده می شوند.
منبع:جزوه ی دبیرستانی خودم
مدرس:آقای شهنام خالقی
گروه عاملی:
اتم یا مجمموعه ای از اتم ها که به یک ترکیب خواص ویژه ای می بخشند,گروه عاملی نامیده می شوند.مثلا در الکل ها و در اسیدها,گروه های عاملی به ترتیب عبارتند از:
“OH_” و “COOH_” مانند:CH3OH , CH3COOH
اکثر ترکیبات کربن دار را می توان با توجه به گروه عاملی آن ها به چند گروه طبقه بندی نمود.
نکته:
گروه عاملی آرایش مشخصی از اتم هاست که به مولکول آلی دارای آن,خواص شیمیایی و فیزیکی وِیژه و منحصر بفرد می بخشد.تنها خانواده ی آلی که در ساختار مولکول های آن ها,گروه عاملی وجود ندارد,آلکان ها می باشند.
|
نام گروه عاملی |
ساختار گروه عاملی |
نام خانواده |
نام |
فرمول ساختاری |
|
عامل آلکنی |
|
آلکن |
اتن |
|
|
عامل آلکینی |
|
آلکین |
پروپین |
|
|
هیدروکسیل |
|
الکل |
اتانول |
|
|
عامل اتری |
|
اتر |
دی متیل اتر |
|
|
عامل آلدهیدی |
|
آلدهید |
استالدهید |
|
|
کربونیل |
|
کتون |
استون |
|
|
کربوکسیل |
|
اسید |
استیک اسید |
|
|
عامل استری |
|
استر |
اتیل استات |
|
اعدا یونانی جهت نامگذاری ترکیبات آلی:
|
عدد فارسی |
یک |
دو |
سه |
چهار |
پنج |
شش |
هفت |
هشت |
نه |
|
عدد یونانی |
مت |
ات |
پروپ |
بوت |
پنت |
هگز |
هپت |
اکت |
نون |
|
|
ده |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
دک |
|
|
|
|
|
|
|
|
منبع:جزوه ی دبیرستانی خودم
مدرس:آقای شهنام خالقی
هیدروکربن ها:
ترکیباتی هستند که در ساختار آن ها فقط دو عنصر کربن و هیدروژن وجود دارد.
انواع هیدروکربن ها:
الف)هیدروکربن های سیر شده(اشباع شده:(
در ساختار این ترکیبات فقط پیوند های یگانه وجود دارد.مانند:آلکان ها,سیلکوآلکان ها.
ب)هیدروکربن های سیر نشده(اشباع نشده:(
در این ترکیبات علاوه بر پیوندهای یگانه,یک یا چند پیوند دوگانه یا سه گانه وجود دارد.مانند:آلکن ها,آلکین ها,آروماتیک ها
منبع:جزوه ی دبیرستانی خودم
مدرس:آقای شهنام خالقی
ترکیب های کربن (به جز اکسیدهای کربن مانند Co,Co2 و کربنات ها)ترکیبات آلی نامیده می شوند.در ترکیبات آلی,اسکلت بندی اصلی ترکیب به اتم یا اتم های کربن مربوط است.
خواص عمومی ترکیب های معدنی:
1-در تشکیل ترکیبات معدنی عناصر شرکت کننده متنوع است.
2-تعداد ترکیبات معدنی شناخته شده محدود است و به چندین ده هزار می رسد.
3-بیشتر پیوندها در ترکیبات معدنی به صورت یونی است.
ساختار یونی ترکیبات معدنی سبب شده که :
الف)بیشتر آن ها جامد و دیر ذوب باشند
ب)بیشتر آن ها در آب حل شوند (حلال قطبی(
ج)محلول آن ها رسانای الکتریکی باشد.
-4-معمولا در برابر گرما مقاومت می کنند.
5--سرعت واکنش ترکیبات معدنی با یکدیگر نسبتا زیاد است.
خواص عمومی ترکیبات آلی:
1--تعداد عناصر تشکیل دهنده ی مواد آلی محدود است.غیر از عنصر اصلی که کربن است,اغلب شامل عناصر H,O و N هستند.گاهی در این ترکیبات عناصری مانند هالوژن ها,گوگرد و فسفر نیز وجود دارد.
2--تعداد ترکیبات آلی بسیار زیاد بوده و پی در پی رو به افزایش است .شمار ترکیبات آلی اکنون از چند میلیون گذشته است.
3--پیوند میان اتم ها در ترکیبات آلی معمولا به صورت کووالانسی است.
4--در اثر گرما تجزیه و سیاه می شوند.در آتش می سوزند و گاز Co2 تولید می کنند.
5--واکنش بین دو ترکیب آلی معمولا بسیار آهسته و تعادلی است و در بسیاری از موارد به گرما دادن و استفاده از کاتالیزگر نیاز دارد.
منبع:جزوه ی دبیرستانی خودم
مدرس:آقای شهنام خالقی